In de serie Dertigers zijn recent twee afleveringen getoond waarin feitelijke onjuistheden worden verteld. Naar ons idee is rectificatie noodzakelijk omdat onjuiste informatie bijdraagt aan het risico op stigmatisering van abortus. Lees hieronder onze reactie op de afleveringen en onze verzoeken aan de BNN/VARA redactie van Dertigers. We beschrijven eerst in het kort de bewuste scènes waarna we de onjuistheden zullen benoemen. Daarna lichten we onze motieven voor dit schrijven verder toe. 

In aflevering 10 van 22 juli (6:38 – 9:42) meldt Suus zich bij een abortuskliniek. Op de vraag  van de arts of ze het haar partner heeft verteld geeft Suus duidelijk aan dat ze zeker weet  dat ze geen kind wil en dat ze het overbodig vindt om het hem te vertellen. Ze geeft duidelijk  aan de arts aan dat ze niet wil dat er iets tussen haar en haar partner verandert en dat weegt  voor haar zwaarder dan een eventuele steun die ze van hem zou kunnen krijgen. De  abortusarts geeft haar dan twee opties. “Stel je kiest voor een abortuspil [..] dan kun je die  hier vandaag van mij krijgen [..] en dan stopt de zwangerschap ook echt vandaag. Mocht je  het alsnog willen delen met je partner dan is dat dus geen optie. [..]. En anders plannen we  een nieuwe afspraak in.” De optie dat ze ook zonder haar partner voor een abortuspil kan en  mag kiezen wordt haar niet door de arts voorgehouden. Suus twijfelt en stemt toe in het  maken van een nieuwe afspraak. 

In de afleveringen 11 t/m 13 hebben Reza en Suus verschillende keren een gesprek met  elkaar. Goed dat er aandacht is voor verschillende perspectieven die partners kunnen  hebben. Suus geeft uiteindelijk aan Reza aan dat ze niet akkoord is met zijn voorstel om 2  weken te wachten op zijn besluit, haar keuze zal er niet door veranderen. Ze hoopt wel dat  hij de volgende dag met haar meegaat naar de kliniek. 

In aflevering 14 van 29 juli (6:06 – 9:20) gaat Suus voor de tweede keer in gesprek met  dezelfde abortusarts waarin zij haar wens tot zwangerschapsafbreking opnieuw kenbaar  maakt. Op het moment dat blijkt dat Reza van mening verschilt met Suus, zegt de arts: “Ik ga  het gesprek hier afbreken. Ik ben bang dat we in deze situatie de behandeling niet kunnen  starten. [..] Als er ruis ontstaat, dan is het protocol om niet door te gaan. [..] Probeer samen  op 1 lijn te komen? [..] Emoties kunnen hoog oplopen. Ik wil waarborgen dat deze beslissing  die heel veel impact kan hebben, in alle rust wordt genomen.” Suus vertrekt vervolgens  zonder behandeling of een afspraak. “Als je me hier niet kan steunen dan had je niet moeten  komen”, zegt ze als ze boos van haar partner weg fietst. 

In Nederland is abortus nog steeds strafbaar en is alleen toegestaan binnen de Wet  afbreking zwangerschap. Binnen dat kader moet de arts zich ervan verzekeren “dat de vrouw  van oordeel is dat haar noodsituatie niet op andere wijze kan worden beëindigd, en dat de  vrouw haar verzoek heeft gedaan en gehandhaafd in vrijwilligheid, na zorgvuldige overweging en in het besef van haar verantwoordelijkheid voor ongeboren leven en van de gevolgen voor haarzelf en de haren.” (Wafz, artikel 5, 2b).  

Dit juridisch kader, wat je er ook van mag vinden, geeft momenteel de vrouw het recht op zelfbeschikking, zij heeft het laatste woord. In de Richtlijn ‘Begeleiding bij het overwegen van  een zwangerschapsafbreking’ van het Nederlands Genootschap van Abortusartsen (NGvA) wordt dit zelfbeschikkingsrecht verder uitgewerkt. Met name wordt daar benadrukt dat er  in een gesprek van hulpverlener met de vrouw altijd een open en onbevooroordeelde  houding moet zijn waarbij de rol van de partner weliswaar een ondersteunende kan zijn,  maar nooit voorwaardelijk. Integendeel, mocht een arts merken dat de afbreking  voorwaardelijk is en dat de vrouw hinder heeft van de visie van de partner, zal de arts altijd vragen om een 1 op 1 gesprek met de vrouw.  

In de twee scènes handelt de arts niet conform het juridisch kader en de Richtlijn van het  NGvA. De abortusarts stelt in de twee bewuste scènes nota bene zelf de voorwaarde. Suus  wilde niet dat de partner het wist, ze was duidelijk in haar wens voor abortus en dan oppert  de abortusarts dat ze de pil nu niet kan krijgen mocht ze het haar partner nog willen  vertellen. De arts doet de aanname dat de partner de wens van de vrouw nog zou kunnen  wijzigen en neemt de wens van Suus niet serieus. Ze geeft geen eerlijke informatie, ze  verzwijgt dat Suus ook mag kiezen voor een abortus zonder haar partner daarin te kennen.  Het wordt nog erger als in het tweede gesprek de abortusarts opnieuw een voorwaarde stelt. Een behandeling zou “volgens protocol” niet door mogen gaan ”als er ruis is”. Ook dit  is onjuist. Dit is nergens beschreven, dit is een zeer particuliere en verwerpelijke visie van  deze arts. En hoezo “lopen emoties op en moeten besluiten in alle rust worden genomen”? Het is de arts die voor ruis zorgt, niet Suus, die weet (in beide gesprekken) wat ze wil. De  slotsom is dat de twijfel van de partner wordt beloond en Suus weer terug is bij af. Dit is  precies de reden waarom ze het in eerste instantie niet tegen haar partner wilde vertellen.  Ze is twee keer niet serieus genomen en de gemiddelde kijker zou kunnen denken dat dit  “nu eenmaal protocol is”. Integendeel, het is een volstrekt foute weergave van de gang van  zaken in de abortuszorg in Nederland en maakt van de abortusarts een onprofessionele  karikatuur.  

Ons bezwaar tegen deze scenes is dat de weergegeven desinformatie niet alleen onnodige angst en wantrouwen bij de kijker kan geven, maar ook kan leiden tot negatieve beeldvorming en stigma over abortus (ANSRIRH, 2025). Ook in het recent aan het Ministerie van VWS  aangeboden onderzoeksrapport ‘Het begint met luisteren’ staat de belangrijke aanbeveling om zorg te dragen voor realistische beeldvorming, die onbedoelde zwangerschap niet problematiseert of stigmatiseert. In dit onderzoek werd gevonden dat mensen een  oordelende reactie verwachten in de abortuskliniek. Helaas bevestigen deze scènes deze  verwachting, terwijl mensen in het onderzoek juist verrast waren over de niet-oordelende  bejegening in de kliniek. 

Het is in het huidige tijdsbestek al op tenen lopen en alle zeilen moeten al worden bijgezet  rondom het zelfbeschikkingsrecht van vrouwen. Dan is het niet helpend als een populaire dramaserie ons een beeld van de jaren-50 abortuszorg voorschotelt. Wij realiseren ons goed dat een televisieserie gebaat is bij dramatische wendingen waarbij er veel vrijheid is om  interacties op scherp te zetten. Maar binnen deze theatrale werkelijkheid moeten de feiten wel kloppen, zeker als deze feiten worden weergegeven door een professional zoals een arts. Het kijkerspubliek neemt deze informatie als waar aan, zeker in een serie als Dertigers waarin thema’s voorkomen die zeer herkenbaar zijn voor mensen van deze leeftijd en  waarbij de raakvlakken met de werkelijkheid een deel van het grote succes van de serie verklaart. 

We zagen graag een publieke rectificatie van de weergegeven onjuistheden. Van de  Nederlandse Publieke Omroep, en zeker van BNNVARA, mag verantwoordelijkheid en  zorgvuldigheid rondom het thema abortus worden verwacht. Daarmee doe je recht aan het  zelfbeschikkingsrecht van vrouwen, geheel in lijn met de missie van BNNVARA. We horen graag jullie reflectie op ons schrijven en zijn benieuwd hoe de foutieve informatie  gerectificeerd kan worden. 

Tot slot willen we jullie wijzen op een gids die kan helpen mochten jullie als BNNVARA over abortus willen schrijven, zie de gids van SAFE.

Waar nodig komen we graag met jullie in gesprek.